Hội nghị đối tác xuyên Thái Bình Dương và quá trình tham gia của Việt Nam

Sáng nay(15/11/2013), tại Hà Nội Phòng Công nghiệp Thương mại Việt Nam và Bộ Công thương phối hợp tổ chức "Hội nghị đối tác xuyên Thái Bình Dương và quá trình tham gia của Việt Nam". Đến dự với Hội nghị có ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Công nghiệp Thương mại Việt Nam, ông Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Công thương, gần 100 khách mời một số cơ quan trung ương, hiệp hội Dệt may Việt Nam, Liên minh HTX Việt Nam, một số doanh nghiệp, các cơ quan thông tấn báo chí trung ương và địa phương.

hoithaobct2

Ông Vũ Huy Hoàng (Phải), Ông Vũ Tiến Lộc (Trái)

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Vũ Tiến Lộc cho biết Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam, ông cho rằng tham gia TPP sẽ mở ra cho Việt Nam rất nhiều cơ hội và tách thức, đồng thời ông đánh giá cao sự quan tâm của Chính phủ, mà đầu mối là Bộ Công thương trong quá trình đàm phán TPP. Ông Lộc cũng đề nghị, TPP đang trong quá trình đàm phán nên mọi thông tin về đàm phán là bí mật, nhưng trong khuôn khổ cho phép VCCI là đại diện cho các doanh nghiệp mong muốn Bộ Công thương là đơn vị thay mặt Chính phủ trong đàm phán TPP có thể nêu khái quát một số thông tin cho các doanh nghiệp Việt Nam để nắm bắt thông tin một cách kịp thời, sẵn sàng ứng phó khi TPP chính thức được ký kết. Cũng trong phát biểu Khai mạc, ông Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Công thương cho rằng tham gia TPP là một dấu mốc rất quan trọng vì TPP là khu vực chiếm đến 40% GDP , 30% kim ngạch xuất nhập khẩu toàn cầu, một số yêu cầu trong đàm phán TPP còn cao hơn đàm phán WTO. Ông chia sẻ đàm phán TPP là nỗ lực rất lớn của Chính phủ và phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế của Đất nước đã được Bộ Chính trị thông qua. Tuy nhiên, việc tham gia TPP cho thấy, chúng ta sẽ phụ thuộc rất nhiều vào thị trường Đông Á, do vậy, song song với TPP Việt Nam đang đàm phán FTA với Hoa Kỳ, EU nhằm đa dạng hóa thị trường, và tránh sự lệ thuộc vào một thị trường nào đó.

Hội nghị lần này, được nghe ba báo cáo nhưng đáng chú ý nhất là báo cáo tham luận của ông Trần Quốc Khánh, Thứ trưởng Bộ Công thương, Trưởng đoàn đàm phán Chính phủ với tiêu đề "Hiệp định TPP và quá trình tham gia của Việt Nam". Sau đây là tóm tắt bài trình bày của ông Khánh.

Tình hình đàm phán hiệp định TPP

Bắt đầu từ 2005, trong khuôn khổ của các diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), có 4 nước là Singapore, New Zealand, Brunei và Chile đã họp với nhau, đi đến một quyết định thành lập một hiệp định thương mại tự do giữa 4 nước này. Về ý tưởng của các nước này, ý tưởng của Singapore là xây dựng một hiệp định FTA cho cả khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, đây là một tham vọng rất lớn cho cả 21 thành viên APEC. Thế nhưng ở thời điểm đó, những nước có cùng quan điểm thành lập một FTA chung là không nhiều, họ chỉ tìm được 3 nước khác là Chile, New Zealand và Brunei, là những nước có hệ thống chính sách thương mại rát tự do, cởi mở, 4 nước có cùng quan điểm, thành lập ra một hiệp định gọi là P4, gồm bốn nước ban đầu này, tên là Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP). Tuy nhiên, 4 nước này quá nhỏ, vai trò về kinh tế và chính trị không lớn, cho nên đã không thu hút được sự quan tâm của các nước khác, kể cả các nước thành viên APEC. Thế nên hiệp định P4 mặc dù đã được kí nhưng không gây một tiếng vang lớn cho khu vực và trên thế giới.

Mọi chuyện thay đổi hoàn toàn kể từ năm 2008, chính quyền Bush đã có cách thức tiếp cận và hội nhập khác, đánh dấu sự chuyển hướng chính trị của Hoa Kỳ đối với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Hoa Kỳ đã quyết định tham gia hiệp định TPP này vào quý 3 năm 2008. Khi Hoa Kỳ quyết định tham gia hiệp định P4, mọi chuyện xảy ra khác hẳn, vì một thị trường lớn nhất thế giới đã tham gia khu vực này, tạo ra một cơ hội rất lớn cho những nước xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, những nước chưa có FTA với Hoa Kỳ, để tăng cường xuất khẩu. Vô hình chung, đã tạo ra một sự thay đổi hoàn toàn hình ảnh của P4. Và khi Hoa Kỳ tham gia thì ngay sau đó tại hội nghị APEC được tổ chức tại Peru năm 2008, Úc và Peru đã quyết định tham gia. Như vậy, đến hết năm 2008 TPP đã có 7 nước tham gia.

Sau khi Úc và Peru tham gia, đầu năm 2009, Việt Nam đã nhận được thư mời tham gia TPP. Đến năm 2010, Malaysia bày tỏ mong muốn tham gia TPP. Quá trình để đồng ý cho Malaysia gia nhập TPP diễn ra rất nhanh, vì khi đó chưa có quy trình áp dụng riêng cho thành viên mới muốn tham gia TPP, nó chỉ là quy trình tham vấn rất nhanh giữa các nước TPP. Đến tháng 9 năm 2010, Malaysia đã được đồng ý tham gia TPP. Và đến tháng 10 tại hội nghị thượng đỉnh APEC, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã thông báo Việt Nam sẽ chính thực tham gia hiệp định TPP. Tại hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo TPP, cũng được tổ chức bên lề hội nghị cấp cao APEC tại Yokohama, Tổng thống Obama đã chính thức chào mừng Việt Nam và Malaysia tham gia TPP. Như vậy đến cuối năm 2010, Việt Nam cùng với Malaysia đã trở thành hai thành viên chính thức mới của TPP, nâng số thành viên của TPP lên 9 thành viên.

Kể từ khi TPP mở rộng thành viên, một số nước khác cũng đã thể hiện sự quan tâm đối với hiệp định này là: Canada, Mexico, Nhật Bản và tính đến thời điểm này thì số thành viên TPP là 12 (12/2012: Canada, Mexico; 7/2013 Nhật Bản).

Mục tiêu TPP sẽ kết thúc các vòng đàm phán vào năm nay 2013, và hiện nay Lãnh đạo các nước đang nỗ lực để đạt được mục tiêu này.

Ông Khánh cho biết sơ bộ về tình hình đàm phán đến nay đã có 19 phiên chính thức, nhiều phiên giữa kỳ, 2 phiên cấp Bộ trường (Brunei 8/2013 và Bali 10/2013), phiên tiếp theo tại Salt Lake City, Hoa Kỳ 18-24/11/2013, cấp Bộ trưởng tại Singapore đầu tháng 12/2013, hơn 20 nhóm đàm phán với hơn 30 vấn đề. Tiến trình đàm phán đã đạt được thỏa thuận sơn bộ: Hợp tác và xây dựng năng lực, Doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì sự phát triển, gắn kết môi trường chính sách, tạo thuận lợi cho dây chuyền cung ứng, lời văn nhập cảnh tạm thời của khách kinh doanh, chính sách cạnh tranh...

Trong các nhóm vấn đề đàm phán chính theo ông Khánh là: Thương mại hàng hóa; Dệt may; Mở cửa Thị trường dịch vụ và đầu tư; Mua sắm của Chính phủ; Chế độ quản lý đầu tư; Doanh nghiệp Nhà nước; Sở hữu trí tuệ; Thương mại và Lao động; Thương mại và Môi trường; Thương mại điện tử. Trong đó hiện vấn đề Sở hữu trí tuệ là một trong những nội dung đàm phán khó nhất.

Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam

Về cơ hội của Việt Nam trong TPP, cho đến bây giờ, chưa có một con số thống kê chính thức nào về định lượng. Tức là không có con số chính xác rằng nếu Hiệp định TPP được kí kết, doanh nghiệp Việt Nam sẽ thu được bao nhiêu tiền. Chỉ có thống kê định tính rằng tham gia TPP, Việt Nam có thể xuất khẩu sang Hoa Kỳ với mức thuế giảm xuống 0%, thì có thể làm ăn có lợi. Và khi Chính phủ cân nhắc tham gia đàm phán TPP, cũng nhận được một số ý kiến từ phía doanh nghiệp, ví dụ như hiệp hội dệt may, là hiệp hội xuất khẩu mặt hàng hết sức quan trọng của Việt Nam. Có một số đánh giá không chính thức gửi Bộ Công Thương, rằng xuất khẩu dệt may của Việt Nam vào Hoa Kỳ hiện khoảng 56 tỷ, nếu chúng ta kí kết TPP, có khả năng lên tới 75 tỷ. Đây là con số rất hấp dẫn mà hiệp hội dệt may dự kiến đưa ra, còn đối với các hiệp hội khác thì chưa có con số.

Ngoài ra có một số đánh giá từ một giáo sư của đại học Yale Hoa Kỳ, cùng với một số giáo sư và cộng sự khác tại Hoa Kỳ, dựa trên thống số sẵn có của đàm phán TPP, đưa ra một nghiên cứu định lượng về kết quả, tác động của TPP đối với một số thành viên tham gia hiệp định TPP. Trong nghiên cứu này, ông nhấn mạnh rất nhiều đến Việt Nam, và bài nghiên cứu này đã được trình bày bên lề phiên đàm phán thứ 11, tổ chức tại Melbourne, với sự tham gia của các trưởng đoàn đàm phán TPP. Bài trình bày này được đánh giá rất cao về cách thức tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Mặc dù sự chính xác của con số cần phải được xem xét, nhưng ít nhất bài nghiên cứu cũng cho chúng ta một con số ước lượng: nếu hiệp định TPP có hiệu lực, và Việt Nam đủ lực để đáp ứng các tiêu chuẩn, và hưởng lợi ích của TPP, thì có khả năng thu được bao nhiêu tiền. Kịch bản đến năm 2025, có tất cả 21 thành viên APEC đều trở thành thành viên của TPP. Và giả sử lúc đó, GDP của Việt Nam là khoảng hơn 200 tỷ. Quan điểm đánh giá của ông cho rằng Việt Nam là nước được hưởng lợi nhiều nhất và những nước nhỏ sẽ được lợi ích lớn hơn: Chile, Malaysia, Brunei... Nếu so sánh lợi ích mà Việt Nam đạt được thông qua các kênh FTA, thì đó là các kênh nào? Chúng ta có kênh ASEAN, có đàm phán và hội nhập ASEAN, lan tỏa theo hình thức ASEAN+. Kênh thứ hai là TPP. Kênh thứ ba là khi khu vực mậu dịch tự do Châu Á – Thái Bình Dương đã được hình thành. Và kết hợp các khu đó lại với nhau, thì lợi ích như thế nào? Trong đó TPP là có lợi ích cao hơn cả, và khi kết hợp cả khối TPP vào với Châu Á thì nó cao hơn nữa, và cuối cùng là FTA PAP. Vậy thì đến 2025, khi khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã có các hiệp định FTA, thì lợi nhuận thu lại rất khả quan, lên tới hơn 60 tỷ.

Những mặt hàng có khả năng được hưởng lợi nhiều nhất từ việc Việt Nam tham gia TPP đó là dệt may, giầy dép, hàng điện tử. Về nhập khẩu, cơ cấu nhập khẩu cũng tập trung vào những mặt hàng lớn nhất, gồm có dệt may, quần áo giầy dép, và nhập khẩu về dịch vụ.

Mặc dù TPP rất hấp dẫn nhưng không phải dễ dàng để đạt được. Hàng dệt may phải đạt được tiêu chuẩn về quy tắc xuất xứ, nếu như không đạt được tiêu chuẩn này thì vô hình chung lợi ích từ FTA cũng không được hưởng. Vậy nên phải có những cách thức để tiếp cận, đàm phán để được hưởng lợi nhuận.

Thứ hai, TPP là một hiệp định tham vọng, nguy hiểm cũng rất lớn, và có nhiều cái mới mẻ, chắc chắn là mới hơn rất nhiều so với WTO. WTO là cơ chế đã có sẵn hàng chục năm rồi, còn TPP là một cơ chế vừa đàm phán và vừa xây dựng, nên nó có những điều rất mới mà chúng ta cũng không biết là có thể áp dụng thành công ở Việt Nam hay không. Chúng ta không thể hình dung ra được, ngay cả các nước cũng chưa biết nên có thể có thay đổi về chính sách trong tương lai. Và còn thách thức một số vấn đề về chính trị và kinh tế khác, sức ép cạnh tranh, vv..

Vậy doanh nghiệp cần chuẩn bị gì? Thứ nhất, có thể thấy Hoa Kỳ là đối tác quan trọng nhất đối với Việt Nam trong TPP, do đó chúng ta cần xây dựng kế hoạch, chủ động tìm hiểu thị trường Hoa Kỳ, đó là hướng để tận dụng lợi ích từ TPP. Thứ hai là chủ động xây dựng năng lực, vì trong quá trình xây dựng TPP có một ý tưởng xây dựng chuỗi cung ứng sản phẩm, trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Để chúng ta trở thành thành viên của chuỗi cung ứng toàn cầu này, chúng ta cần phải có những năng lực nhất định, nếu không thì chúng ta không thể trở thành một mắt xích của chuỗi đó được. Doanh nghiệp cũng nên chủ động cung cấp thông tin, phối hợp với đoàn đàm phán để tăng hiệu quả đàm phàn, phản ánh đúng nhất lợi ích của doanh nghiệp.

Bài viết có tham khảo thông tin từ bài phát biểu của Ông Ngô Chung Khanh, Phó vụ trưởng vụ Chính sách Đa biên, Bộ Công thương tại hội thảo “Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương và Ý nghĩa đối với doanh nghiệp” ngày 23/5/2012.

Theo http://www.vca,org.vn


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:
Bạn đang ở: Home Hợp tác Hội nghị đối tác xuyên Thái Bình Dương và quá trình tham gia của Việt Nam