Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng hợp tác xã theo nguyên tắc "dân chủ"– vận dụng trong thực tiễn quản lý Hợp tác xã hiện nay

Hồ Chí Minh đã từng nhấn mạnh: dân chủ là "chìa khóa vạn năng" để giải quyết mọi khó khăn. Dân chủ theo quan điểm của Người vừa là nguyên tắc, vừa là tiền đề, là điều kiện cho sự xây dựng và phát triển hợp tác xã ở Việt Nam. Để thực hiện nguyên tắc đó, theo Người phải có các điều kiện: cán bộ phải chí công vô tư, hết mình vì sự nghiệp chung; xã viên phải giám sát cán bộ quản lý hợp tác xã, phải phát huy vai trò làm chủ của mình, đồng thời hợp tác xã cũng phải tạo điều kiện bảo đảm sự làm chủ của xã viên.

Những luận điểm về nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức quản lý HTX của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều rất cô đọng, hàm súc; vừa cụ thể giản dị, vừa khái quát sâu sắc. Trong cuốn Đường Kách Mệnh, Hồ Chí Minh viết: từ thuở ban đầu "mấy người" "rủ nhau lập ra một cái hội" làm vải cho tốt và bán giá trung bình trong làng xóm, tiếp đến hợp tác xã là "góp gạo thổi cơm chung" đến những kiểu hợp tác xã cụ thể như "hợp tác xã tiền bạc" do "dân cày và thợ thuyền chung vốn lập ra". Sau này, tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng hợp tác xã tiếp tục được phát triển, nhưng có một quan điểm xuyên suốt mà Người luôn nhấn mạnh là tất cả mọi loại hình hợp tác xã, đều do người lao động tự nguyện tổ chức; đều không thể khiên cưỡng, bắt buộc, không phải làng nào cũng phải lập mỗi làng một hợp tác xã. Cũng không phải mỗi làng phải lập mấy hợp tác xã. Mục tiêu của các hợp tác xã không phải lợi nhuận là cao nhất mà vì sự hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên tham gia hợp tác, mọi người tham gia đều có quyền hạn ngang nhau. Đã vào hợp tác xã thì bất kỳ góp nhiều góp ít, vào trước vào sau, ai cũng bình đẳng như nhau. Qua đó có thể thấy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ vừa là nguyên tắc, vừa là tiền đề, điều kiện cho sự phát triển hợp tác xã ở Việt Nam.

Nguyên tắc dân chủ, theo Người, thể hiện ở hai khía cạnh. Một là, trong cơ chế quản lý hợp tác xã phải đảm bảo tính dân chủ, công tâm của ban quản trị (hay cán bộ). Hai là, xã viên phải phát huy tính dân chủ để xây dựng hợp tác xã vững mạnh, phải thể hiện mình là người chủ của hợp tác xã (hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ).

Dân chủ trong quản lý Hợp tác xã

Theo Hồ Chí Minh, một phong trào hay một hành động cách mạng muốn thành công, xét đến cùng là do vai trò của người lãnh đạo. Chính vì vậy, Người rất coi trọng công tác quản lý điều hành trong các hợp tác xã nông nghiệp. Người cho rằng đó là nhân tố có vai trò quyết định đối với sự vững mạnh của hợp tác xã và sự phát triển của sản xuất nông nghiệp. Để quản lý sản xuất của hợp tác xã, theo quan điểm của Người, tổ đổi công, hợp tác xã "... thì phải có tổ trưởng hoặc ban quản trị. Quản trị phải dân chủ" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 7, tr. 540). Việc làm phải bàn bạc với nhau. Mọi người đều hiểu mới vui lòng làm. Có người chưa hiểu, chưa vừa lòng, mà bắt họ làm thì hỏng việc. Lãnh đạo tổ đổi công, hợp tác xã cần phải dân chủ. Dân chủ nghĩa là: việc to thì phải bàn bạc với các tổ viên mà quyết định. Việc nhỏ thì cán bộ bàn bạc với nhau mà làm. Quyết không nên độc đoán, bao biện, gò ép. Phải tránh bệnh quan liêu mệnh lệnh. Phải khéo khuyến khích tự phê bình và phê bình trong tổ. Trong việc xây dựng hợp tác xã cũng như quyết định một vấn đề chung mọi người cần bàn bạc một cách dân chủ và đảm bảo công bằng hợp lý. Đây là một quan điểm và nội dung có tính nguyên tắc, được thể hiện trong nhiều bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh ở các thời điểm khác nhau.

Đối với cán bộ lãnh đạo, Hồ Chí Minh yêu cầu: Muốn quản lý tốt hợp tác xã, cán bộ quản trị phải thật sự dân chủ, chí công vô tư, "tránh quan liêu mệnh lệnh", làm việc gì cũng cần bàn bạc kỹ với xã viên. Nguyên tắc này bảo đảm hợp tác xã thật sự là của dân, do dân và vì dân, hoạt động dưới sự kiểm soát của nhân dân, tránh được tệ độc đoán, tham nhũng. Cán bộ (ban quản trị) là người được xã viên bầu ra để quản lý hợp tác xã cần phải có tinh thần trách nhiệm trước xã viên, phải dựa vào xã viên, bàn bạc dân chủ với xã viên, phải công bằng liêm khiết. Hoạt động của ban quản trị phải lấy xã viên làm trung tâm, không phải là ông chủ ngồi chỉ tay năm ngón, buộc người khác phải làm cái này cái kia. Người cán bộ phải khéo quản lý, khéo giáo dục, động viên xã viên sao cho họ tin tưởng, vui vẻ và phấn khởi sản xuất.

Sự lựa chọn một ban quản trị đáp ứng được yêu cầu phát triển hợp tác xã là yếu tố quyết định đến sự thành bại của hợp tác xã. Theo Hồ Chí Minh, tổ chức hợp tác xã chỉ là bước đầu, quan trọng là quản lý hợp tác xã. Để quản lý tốt hợp tác xã thì "ban quản trị phải luôn luôn đi sát xã viên kiểm tra đôn đốc, ... mỗi khi làm xong một việc phải rút kinh nghiệm. Cái gì tốt phải phổ biến, đề cao, cái gì xấu phải bảo nhau tránh" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 9, tr. 133).

Vì Ban quản trị là hạt nhân của hợp tác xã nên Hồ Chí Minh nhấn mạnh: cần coi trọng xây dựng ban quản trị hợp tác xã vững mạnh. Ban quản trị là những người do xã viên lựa chọn và bầu cử ra. Mọi công việc của hợp tác xã trước khi làm, ban quản trị phải đem ra bàn bạc với xã viên, hỏi ý kiến xã viên. Ban quản trị phải công bằng, không được thiên vị. Dân là chủ, xã viên là chủ. Ban quản trị làm việc để phục vụ ông chủ, bà chủ chứ không phải ngồi chỉ tay năm ngón, buộc người khác phải làm cái này, cái kia" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 10, tr. 474). Về vấn đề tài chính, theo Người, tài chính phải công khai, thu và chi phải báo cáo cho xã viên biết: "Ban quản trị phải minh bạch. Có 1 vạn đồng mà tiêu hết 500 hay 5000 đồng thì tất cả xã viên đều biết còn lại mấy, thì ai cũng thoải mái. Nếu thu thập và chi tiêu không công khai, sổ sách lại lèo nhèo, xã viên sẽ nghi ngờ ông quản trị "chấm mút" vô đó rồi. Do đó gây mất đoàn kết nội bộ. Không có đoàn kết, hợp tác xã không thể tiến bộ được" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 10, tr. 474). Vì vậy, Người nêu rõ: Đối với cán bộ quản trị hợp tác xã cần phải nêu cao tinh thần xung phong, gương mẫu, chí công vô tư, liêm khiết, rèn luyện tác phong dân chủ, mọi việc đều phải làm theo đuờng lối quần chúng, khắc phục bệnh quan liêu, mệnh lệnh, hách dịch, độc đoán.

Hồ Chí Minh khẳng định: "Hợp tác xã nào mà ban quản trị hết lòng hết sức phục vụ nhân dân, xã viên có tinh thần làm chủ thì hợp tác xã đó tốt. Còn hợp tác xã kém là hợp tác xã mà ban quản trị quan liêu mệnh lệnh, xã viên không thấy mình làm chủ. Vì vậy phải chú trọng làm sao cho ban quản trị tốt' (Hồ Chí Minh, 1996, tập 10, tr. 591).

Như vậy, để quản lý hợp tác xã một cách dân chủ, theo Người phải có các điều kiện: Cán bộ phải chí công vô tư, hết mình vì sự nghiệp chung; Xã viên phải giám sát cán bộ quản lý hợp tác xã, phải biết tự làm chủ hợp tác xã.

Phát huy tính dân chủ của xã viên

Theo Hồ Chí Minh, xã viên phải phát huy tính dân chủ để xây dựng hợp tác xã vững mạnh, phải thể hiện mình là người chủ của hợp tác xã (hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ). Việc nâng cao tinh thần làm chủ hợp tác xã cho xã viên là rất cần thiết. "Làm chủ hợp tác xã là thế nào? Là phải coi công việc của hợp tác xã như công việc của mình, chứ không phải làm sao cũng được" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 10, tr. 455).

Xã viên "phải đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau, phải chăm lo công việc hợp tác xã như công việc của nhà mình, phải giữ vững kỷ luật lao động và hăng hái sản xuất" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 10, tr. 32). Người nhắc nhở: "Mỗi người phải coi tổ đổi công, hợp tác xã như nhà của mình, phải làm lợi cho tổ đổi công trước, lợi cho mình sau, như thế mới là tốt. Ví dụ: cái nhà hợp tác xã dột, nhà của mình cũng dột thì phải làm nhà cho hợp tác xã trước" (Hồ Chí Minh, 1996, tập 9, tr. 439).

Trong quá trình phát triển của cách mạng có nhiều hình thức tổ chức hợp tác xã khác nhau phù hợp với yêu cầu, mục đích cách mạng và sự giác ngộ của quần chúng. Các hình thức tổ chức hợp tác xã cũng được hình thành, phát triển từ thấp đến cao, cả quy mô và tổ chức, nhiệm vụ. Trong quá trình phát triển hợp tác xã, Hồ Chí Minh thường xuyên chỉ rõ, phải đảm bảo lợi ích chung của tập thể, của xã hội, nhưng phải chú ý tới quyền và lợi ích chính đáng, thiết thực của xã viên, của người lao động, phải coi trọng công tác chính trị, tư tưởng, bảo đảm sự đoàn kết, thống nhất trong hợp tác xã, giữa Ban quản trị với xã viên. Bác đã từng nói: Công tác tư tưởng, công tác chính trị trong hợp tác xã phải được coi là công tác hàng đầu; phải giáo dục cho cán bộ hợp tác xã tinh thần chí công, vô tư, tác phong dân chủ, đồng thời giáo dục cho xã viên biết coi công việc hợp tác xã như công việc của nhà mình. Phải cũng cố lòng tin của xã viên ở lối làm ăn tập thể, tính hơn hẳn của hợp tác xã, sự tất thắng của chủ nghĩa xã hội. Nhất thiết phải làm cho xã viên thấy rõ được lợi ích của hợp tác xã và lợi ích của xã viên là một. Người nhắc nhở cán bộ phải làm sao tổ chức sản xuất cho tốt để cho các gia đình đều có lợi và tập thể cũng có lợi. Đồng thời quản lý phải dân chủ, làm sao cho những gia đình trong tổ đổi công đều có lợi.

Vận dụng nguyên tắc "dân chủ" của Hồ Chí Minh trong thực tiễn quản lý HTX hiện nay

Mặc dù những tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng HTX theo nguyên tắc "dân chủ" đã chỉ dạy cách đây nhiều thập kỷ nhưng hiện nay nó vẫn là những bài học quý giá cho chúng ta tiếp tục nghiên cứu, vận dụng một cách thiết thực và sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể của HTX.

Để thực hiện nguyên tắc dân chủ, để cho HTX ngày một phát triển thì trong công tác quản lý HTX cần phải lựa chọn và xây dựng đội ngũ thành viên HTX có tinh thần trách nhiệm cao, phải xác định mình là những người chủ thực sự của HTX. Chỉ khi mỗi thành viên có được những phẩm chất ấy thì HTX mới là một tổ chức kinh tế tập thể thực sự, có niềm tin và mới có thể phát huy được sức mạnh tập thể. Thực tiễn của các HTX điển hình tiên tiến hiện nay cho thấy tính tập thể, tính dân chủ cao trong HTX là yếu tố quan trọng giúp Ban quản trị và Giám Đốc thành công trong hoạt động quản lý và điều hành HTX, là nhân tố quan trọng quyết định sự thành bại của một HTX. Tuy nhiên, hiện nay phần lớn các thành viên HTX chưa có được phẩm chất này. Chính sự tham gia "hình thức" và thiếu tinh thần hợp tác của các thành viên đã làm cho HTX không phát huy được ưu thế của mô hình tổ chức kinh tế này. Do đó, người đứng đầu HTX cần phải làm cho mỗi thành viên HTX hiểu và có tinh thần hợp tác cộng đồng, tinh thần xây dựng và làm chủ HTX theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là một tiền đề quan trọng phát triển HTX bền vững.

Mặt khác, việc có một ban quản trị tốt là yêu cầu kiên quyết để một hợp tác xã tồn tại và phát triển. Ban quản trị phải gồm những người có năng lực điều hành sản xuất kinh doanh, có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc của hợp tác xã và phải luôn là đại biểu cho ý chí và quyền lợi của các thành viên HTX. Đồng thời, phải có cơ chế để kiểm tra, giám sát việc quản lý hợp tác xã như phát huy quyền làm chủ của các xã viên, thực hiện tốt phê bình và tự phê bình. Các hợp tác xã cũng phải hoạt động trên cơ sở Luật Hợp tác xã 2012 để xây dựng nội quy, quy chế hoạt động dân chủ phù hợp với luật pháp.

HTX là một tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu do các thành viên cùng nhau góp vốn, cùng nhau thành lập nên. Vì vậy, là người đứng đầu HTX thì người cán bộ HTX cần phải làm hết khả năng, vai trò của mình trong việc đóng góp vào những thành công của tập thể. Phải năng động sáng tạo, thường xuyên đổi mới công tác quản lý phù hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu đổi mới hiện nay. Bên cạnh đó, luôn đề cao việc giáo dục rèn luyện nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng và xây dựng tư tưởng chính trị cho cán bộ thành viên HTX; luôn quan tâm chỉ đạo việc xây dựng và phát huy phong trào xây dựng cơ quan dân chủ, đoàn kết. Người cán bộ HTX phải xem đây là nhân tố tiên quyết xây dựng tập thể vững mạnh. Phát huy quy chế dân chủ trong HTX, thường xuyên kiểm tra, đánh giá chất lượng đội ngũ cán bộ thành viên, người lao động và có biện pháp bồi dưỡng, nâng cao chất lượng và hiệu quả làm việc của cán bộ thành viên trong HTX; thường xuyên quan tâm đến công tác đào tạo, nâng cao trình độ, phát triển nguồn nhân lực trong đội ngũ cán bộ, thành viên và người lao động; thực hiện tốt các chính sách với người lao động như tiền lương, thưởng, bảo hiểm xã hội... Cùng với đó, cần đặc biệt nêu cao tinh thần phê và tự phê, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống hàng ngày cũng như trong công việc; thăm hỏi, động viên nhau những lúc ốm đau, hoạn nạn. Nhờ đó mà kinh tế hợp tác sẽ có nhiều chuyển biến theo hướng tích cực hơn và HTX sẽ tạo thành khối thống nhất từ cán bộ đến thành viên.

Qua kết quả thành công của các HTX điển hình tiến tiến trong lĩnh vực nông nghiệp hiện nay cho thấy luôn luôn có vai trò quan trọng của cán bộ lãnh đạo quản lý HTX; nhất là, vai trò của người đứng đầu – Giám đốc HTX phải là người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không ngừng sáng tạo, tìm ra được lợi thế của HTX để khai thác, có sản phẩm hàng hóa khác biệt trên thị trường. Phải là người năng động, nhạy bén, linh hoạt với cơ chế thị trường để có giải pháp sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hợp lý; có chiến lược và kế hoạch phát triển sản xuất, kinh doanh dịch vụ. Cán bộ quản lý HTX là người có uy tín cao, tập hợp, đoàn kết đông đảo lực lượng thành viên và người lao động trong HTX cùng chung sức, đồng lòng phấn đấu xây dựng HTX ngày càng phát triển. Hoạt động của HTX phải hướng tới thành viên và cộng đồng xã hội, lấy lợi ích của thành viên là mục tiêu thúc đẩy hoạt động của HTX, chủ động tham gia các hoạt động xã hội, các hoạt động của địa phương để tạo ra niềm tin và vị thế của HTX. Trong từng thời điểm người quản lý HTX cần phải năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để giúp HTX kịp thời nắm bắt những cơ hội, vượt qua những khó khăn và ngày càng phát triển đi lên.

Sự phát triển của nền kinh tế tập thể hiện nay ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém, hiệu quả kinh tế chưa cao; điều đó càng đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu đi lên của các HTX; trong đó có vai trò quan trọng hàng đầu là các cán bộ quản lý HTX, họ là những người định hướng, dẫn dắt HTX đi lên. Vì vậy, để tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX trong thời gian tới, mỗi cán bộ quản lý HTX cần nỗ lực hơn nữa trong công tác của mình trên nguyên tắc "dân chủ", cụ thể:

Dám hy sinh, không cam chịu cảnh đói nghèo, giầu lòng nhân ái, nỗ lực tìm cách giúp thành viên HTX và cộng đồng đoàn kết, cùng nhau xây dựng và phát triển HTX; từ đó, có hiệu quả hoạt động cao để chăm lo, nâng cao đời sống cho thành viên và người lao động; mà đa số họ sống ở vùng nông thôn còn nhiều khó khăn thiếu thốn.

Là người lãnh đạo quản lý HTX, chúng ta phải luôn luôn quan tâm, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, đẩy mạnh công tác tuyên truyền về bản chất tốt đẹp và nhân văn của HTX, để mọi thành viên và người lao động tự nguyện, tự giác đóng góp xây dựng, phát triển HTX bền vững;

Luôn luôn chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước thành viên và người lao động; kiên trì với mục tiêu xây dựng và phát triển HTX từng bước vững chắc; luôn luôn khiêm tốn, học hỏi, giúp đỡ nhau tiến bộ; quan tâm bồi dưỡng đội ngũ cán bộ kế cận của HTX vừa "hồng" vừa "chuyên".

Chủ động tiếp cận thông tin, mạnh dạn áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ mới, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm của HTX trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ; để mang lại hiệu quả kinh tế cao, thiết thực nâng cao đời sống thành viên và người lao động trong HTX;

Là người lãnh đạo quản lý HTX, chúng ta phải luôn luôn quan tâm mở rộng các mối quan hệ, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các cấp ủy đảng, chính quyền các cấp, các cơ quan, ban, ngành và đơn vị bạn; từ đó có sự đồng thuận, giúp đỡ đông đảo của các cơ quan, đoàn thể và đồng nghiệp;

Luôn luôn gương mấu chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, có uy tín cao trong thành viên và người lao động, tích cực đóng góp tham gia xây dựng địa phương và cộng đồng xã hội.

Người cán bộ HTX cũng cần phải học ở Hồ Chí Minh một điều vô cùng quan trọng nữa, đó là: "Làm việc gì cũng vậy, nếu có cái tâm và tình yêu với công việc thì sẽ thôi thúc mình luôn nỗ lực phấn đấu để hoàn thành, nhất là đối với công tác quản lý HTX thì phải có sự nhiệt tình và trách nhiệm, phải dân chủ". Với phương châm này sẽ giúp cho nhà quản lý HTX luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.

Các quan niệm và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh khi được mọi người tiếp nhận, thấm nhuần trong tư duy và hành động thì nó sẽ có tác dụng lâu dài, điều này đặc biệt có giá trị đối với việc phát triển bền vững của HTX.

Phòng Đào tạo, bồi dưỡng

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:
Bạn đang ở: Home Nghiên cứu - Trao đổi Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng hợp tác xã theo nguyên tắc "dân chủ"– vận dụng trong thực tiễn quản lý Hợp tác xã hiện nay