Trường bồi dưỡng cán bộ

Trên 5.000 ha rừng buông là món quà mà thiên nhiên ban tặng cho người dân Hàm Tân.

Rừng lá

Thời chống Mỹ có một địa danh khiến cho quân thù hết sức lo sợ đó là "Rừng lá". Rừng lá chính là rừng buông mọc ken dày từ Xuân Lộc đến quá Tân Minh, bao vòng khu vực xã Suối Kiết, huyện Tánh Linh ngày nay. Những năm 1970 - 1990, cây buông trong rừng buông chính là nguồn lâm đặc sản nuôi sống người dân La Gi - Hàm Tân.

Những người lao động nghèo ở xã Tân Minh, Tân Nghĩa, Tân Hà, Tân Xuân thời trước quanh năm bám rừng buông, khai thác lá buông bán cho người làm mành buông se.

Đa dụng

Cây buông khi trưởng thành cao trên 10m. Lá to, mép có răng cưa rất sắc, màu đen, những búp lá lớn có thể nặng vài chục ký, dài 3 - 4m. Cây buông có tuổi thọ ngang tuổi người khoảng 60 - 70 năm. Buông chỉ trổ bông một lần, trổ xong là cây chết. Trái buông hình quả trứng dài 4 - 5 cm, rộng 3 - 4 cm, rất độc.

Cây buông được sử dụng gần như không bỏ phần nào. Lá già dùng lợp nhà, búp lá non tách ra phơi khô, chằm thành tấm làm vách, sau này sử dụng để gia công bao bì, nón mũ, chiếu, mành... xuất khẩu qua các nước Đông Âu và Liên Xô (cũ).

Thân những sóng buông già được người vùng cao, vùng đồng bào dân tộc vót làm tên bắn ná, trong kháng chiến sóng buông sử dụng làm chông để bẫy địch. Sóng buông còn được vót làm vạt giường nằm, cần câu cá, và thêm một sản phẩm rất ấn tượng trong mỗi gia đình là đũa ăn. Đũa ăn làm bằng sóng buông có màu đen xám với những đường vân rất đẹp. Ngay cả trái buông cũng được bà con người dân tộc dùng làm thuốc để bắt cá.

Những cô gái đan manh buông se cuối cùng ở cơ sở sản xuất mành buông của ông Mai Đức Chương, huyện Hàm Tân.

Hàng ngàn lao động trong thời bao cấp có công ăn việc làm, có thu nhập khá chính nhờ vào gia công lá buông thông qua các hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp như: hợp tác xã Đoàn Kết, 19 tháng 5, Trúc Mai, Ba Nhất... Những tên tuổi đầu đàn trong ngành xuất khẩu lá buông thời ấy có Đào Minh Thử, Võ Tấn Huệ, Mai Đức Chương... Có thể nói đây là giai đoạn hoàng kim của ngành sản xuất tiểu thủ công nghiệp bằng chất liệu lá buông. Từ gia đình đến cơ quan, bệnh viện, trường học... nơi nào cũng thấy hình ảnh từ trẻ em đến người già ngồi thắt con bọ lá buông gia công cho hợp tác xã. Hai bên quốc lộ 1, quốc lộ 55, lá buông phơi trắng.

Sau này Đông Âu tan rã, con đường xuất khẩu lá buông bị bế tắc, các hợp tác xã lần lượt giải thể, còn mỗi doanh nghiệp Trúc Mai do Mai Đức Chương cố gắng duy trì, nhưng cũng phải nhờ vào các nguồn nguyên liệu khác.

Hiện nay trên đất Hàm Tân chỉ có cơ sở sản xuất đũa xuất khẩu của anh Hoàng ở Tân Đức là đúng chất liệu lá buông. Dù cơ sở không lớn, chỉ chừng 7, 8 công nhân, được cái, hàng sản xuất ra bán rất chạy, nhưng để tồn tại anh phải vào Tây Ninh và qua tận Campuchia mua nguyên liệu sóng buông. Còn trên địa bàn Hàm Tân, Suối Kiết, "vương quốc" buông ngày trước bây giờ không còn, rải rác chỉ có vài bụi lá được gia đình giữ lại làm cây kiểng.

Nguyên nhân lụi tàn

Trong thực tế thời điểm mặt hàng lá buông không xuất khẩu được cũng chính là thời điểm nguồn nguyên liệu lá buông đã cạn kiệt. Nguyên nhân, vào lúc mặt hàng lá buông có giá, thị trường xuất khẩu mạnh, các tỉnh, thành phố đều đổ xô vào mặt hàng này, dẫn đến nguyên liệu ngày càng khan hiếm, tình trạng tranh dành thu mua nguyên liệu diễn ra khắp nơi. Người khai thác được lợi nên thi nhau triệt hạ rừng buông. Rừng buông lại không được quy hoạch, không có hướng bồi dưỡng tái sinh nên dần bị lụi tàn.

Thêm một nguyên nhân, do nhu cầu đất cho sản xuất như trồng mía, trồng cao su, trồng mì... người dân đã đốt phá, đào bứng cây lá buông để mở rộng diện tích.

Cách đây khá lâu (2002) chính quyền cũng có chủ trương phục hồi rừng buông Suối Kiết với quy mô trên 800 ha, thời gian đầu việc thực hiện tương đối có hiệu quả, nhiều gia đình xã viên nhận khoán phục hồi 2, 3 ha. Nhưng rồi đất rừng buông Suối Kiết cũng không giữ nổi qua sự ồ ạt lấn chiếm của cư dân tứ xứ đổ về, sự hấp dẫn của giá đất chuyển nhượng, của các loại cây trồng cho thu nhập cao.

Bây giờ muốn tìm một búp lá buông để làm dây buộc cũng hết sức khó. Rừng lá đã thực sự không còn tồn tại. Không biết có ai suy nghĩ về một chủ trương khôi phục lại rừng buông, một loài lâm đặc sản quý và nhiều lợi ích này không?

Theo Báo Bình Thuận